Korzenie Miasta
Zobacz film
Muzeum Powstania Warszawskiego
przedstawia

Największa kolekcja zdjęć lotniczych Warszawy z okresu II wojny światowej

01 Historia

Przeloty nad Warszawą

W czasie II wojny światowej Niemcy wykonywali zdjęcia lotnicze obszarów, przez które przechodził front.

Fotografie te pozwalały m.in. na tworzenie szczegółowych map i planowanie działań militarnych. Odpowiadał za nie niemiecki wywiad.

Miasta były fotografowane przez Niemców podczas setek przelotów. Warszawa została w ten sposób udokumentowana wielokrotnie. Na zdjęciach widać polską stolice sprzed Powstania Warszawskiego, z okresu trwania walk i już doszczętnie zburzone miasto po zakończeniu starć. Na klatkach z kolejnych przelotów można zauważyć, jak zmieniało się miasto.

Po przekroczeniu granic obszaru zainteresowania, samolot zawracał na sąsiednią linię przelotu i działanie było powtarzane. Choć tworzone na potrzeby wojskowe, zdjęcia te dzisiaj stanowią wyjątkowy zasób historyczny i edukacyjny. Kompleksowo ukazuje on polską stolicę sprzed Powstania i proces jej niszczenia.

Operacja Turban

Niemiecka dokumentacja lotnicza wyróżniała się pod względem technicznym i organizacyjnym. Pod koniec walk stało się jasne, jak ważne będą te fotografie dla budowania przewagi w powojennym świecie.

Wojska aliantów i Armia Czerwona prowadziły wyścig nie tylko do Berlina, ale również o to, kto przejmie zbiór dokumentów wroga. Amerykanie i Brytyjczyycy musieli odnaleźć możliwie szerokie zasoby zdjęć lotniczych, zanim wpadłyby one w ręce ZSRR i potencjalnie zagroziły bezpieczeństwu Europy.

Dick Tracy, Orwell, Tenant. To kryptonimy niektórych z odnalezionych zbiorów fotografii. Łącznie ponad 1 milion 200 tysięcy zdjęć inwentaryzowano aż 4 lata. Znaczenie tych materiałów spadło dopiero w latach sześćdziesiątych, wraz z pojawieniem się nowej generacji samolotów szpiegowskich oraz satelitów. Kopie klisz trafiły do amerykańskich i brytyjskich archiwów, z których udało się je pozyskać Muzeum Powstania Warszawskiego.

Prolog do „Miasta Ruin”

Nowa kolekcja zdjęć lotnicznych stanowi swoisty prolog do krótkometrażowego filmu „Miasto Ruin” wyprodukowanego przez Muzeum Powstania Warszawskiego.

„Miasto Ruin” przedstawia opuszczone zgliszcza polskiej stolicy z perspektywy kokpitu samolotu. Pośród zrujnowanych zabudowań wyróżnia się kilkadziesiąt budowli odtworzonych ze szczególną pieczołowitością na podstawie kolekcji unikatowych archiwaliów, w tym kilkuset zdjęć lotniczych. Film ten stanowi dzisiaj stały element wystawy Muzeum.

Animacja stworzona w 2010 roku została oparta na 300 zdjęciach pozyskanych z przelotów sowieckich realizowanych wiosną 1945 roku. Projekt „Korzenie Miasta” budujemy z wykorzystaniem kilkukrotnie większej bazy fotografii.

1,2 miliona

Liczba niemieckich zdjęć lotniczych pozyskanych przez Zachodnich Aliantów w ostatnim okresie II wojny światowej.

4

Tyle lat zajęła inwentaryzacja zdjęć odbywająca się w bazie RAF Medmenham.

Orle Gniazdo w Bawarii

Miejsce, w którym znaleziono większość poszukiwanych zdjęć lotniczych.

GX

Kryptonim nadany całemu zbiorowi fotografii.

BV 141

Jeden z najbardziej nietypowych modeli niemieckich samolotów używanych do zwiadu.

20

Przez co najmniej tyle lat po wojnie niemieckie zdjęcia stanowiły dla Amerykanów najlepsze źródło do tworzenia map Europy Wschodniej.

blisko 2000

Liczba zdjęć pozyskanych przez Muzeum Powstania Warszawskiego.

Pomóż zespołowi Muzeum Powstania Warszawskiego poznać korzenie polskiej stolicy!

Warstwy Miasta

Zdjęcia lotnicze mogą być źródłem wielu informacji. Przy pierwszym spojrzeniu czytelny jest układ ulic i budynków. Dostrzec można trasy pojazdów, czy barykady ustawione podczas Powstania. Każda grupa elementów, to osobna warstwa historii miasta z okresu Powstania, ale i możliwość zrozumienia, jak wyglądała i funkcjonowała przedwojenna Warszawa.

Dokładne opracowanie zbioru zdjęć jest tak dużym wyzwaniem, że dla zespołu Muzeum niezbędna jest pomoc w poszukiwaniu i uzupełnianiu wielu nieodkrytych jeszcze historii. Do szczegółowego poznania fotografii chcemy zaprosić Państwa. W ten sposób przez najbliższe lata wspólnie będziemy tworzyli projekt „badań społecznościowych” (ang. citizen science). W jego ramach korzystanie z zaawansowanych narzędzi internetowych połączymy z odwiedzaniem i dokumentowaniem tych miejsc współczesnej Warszawy, które mają swoją powstańczą przeszłość. Każdy z takich tematów badawczych, to kolejna warstwa poznawania korzeni naszego miasta.

Pierwszy temat badań wskazali sami Powstańcy. Świadkami wojennych wydarzeń są stare drzewa. Rosnące w Warszawie jeszcze przed 1939 rokiem, pamiętają czasy przedwojennej stolicy, a później lata okupacji i ciężkie walki z okresu Powstania Warszawskiego. Choć bardzo często nie zdajemy sobie z tego sprawy, to wiele z nich do dzisiaj funkcjonuje w przestrzeni Warszawy. Zadaniem jest ich odnalezienie i opisanie.

Zainspirowani tym kierunkiem poszukiwań, przedstawiamy Państwu kilka przykładowych drzew – niemych świadków historii. Prezentujemy je na mapie Warszawy wraz z zestawem dodatkowych materiałów z zasobów Muzeum Powstania Warszawskiego. Przedstawiamy także ich współczesne zdjęcia.

Warstwa 1
Budynki
Warstwa 2
Drzewa
Warstwa 3
Tramwaje
Warstwa 4
Barykady
Budynki
Drzewa
Tramwaje
Barykady
02 Warstwy miasta

Świadkowie historii

Pałac Saski

Śródmieście

Kilka arkad i płyta, od 1925 r. Grób Nieznanego Żołnierza. To niewielka pozostałość po niegdyś okazałym Pałacu Saskim. Dawniej rezydencja królewska, w czasie okupacji niemieckiej została zajęta przez Wehrmacht. W pierwszych dniach sierpnia powstańcy otoczyli Pałac, ale nie zdołali go zdobyć.

Więcej

Powstania Niemcy dopisali trzy miesiące po jego upadku. 27-29 grudnia ’44 saperzy wysadzili gmach w powietrze. Ostały się tylko kolumny i łuki dzisiaj goszczące uroczystości państwowe.

Wróć

Pałac Brühla

Śródmieście

52°14'31.3"N 21°00'38.4"E

Życie ministra króla Augusta III to gotowy materiał na scenariusz filmu. Henryk Brühl: kolekcjoner zegarków, kamizelek i porcelany miśnieńskiej. Pałac znajdujący się swego czasu przy Pl. Piłsudskiego został dla niego odrestaurowany ok. 1750 roku w dekoracyjnym stylu rokoko i od tego czasu nosił jego nazwisko.

Więcej

W czasie okupacji pełnił on rolę siedziby gubernatora dystryktu warszawskiego. Podobnie jak Pałac Saski, tak i Pałac Brühla został wysadzony w powietrze przez Niemców w grudniu ’44.

Wróć

Dworzec Główny

Śródmieście

52°13'35.1"N 20°59'14.3"E

Na miejscu dzisiejszego Dworca Warszawa Śródmieście w momencie wybuchu wojny powstawał Dworzec Główny. Po wejściu Niemców budowę zakończono w prowizoryczny sposób i uruchomiono obsługę pociągów.

Więcej

W czasie Powstania Dworzec nie został zajęty przez Polaków – broniła go silna niemiecka załoga. Był on też przyczółkiem do wyprowadzania ataków na pozycje powstańców. Podobnie jak wiele innych elementów kluczowej infrastruktury, Dworzec został wysadzony przez Niemców przed wycofaniem się z miasta.

Wróć

Kościół św. Floriana

Praga

52°15'05.8"N 21°01'49.3"E

Górujący nad Pragą kościół powstał na przełomie wieków XIX i XX w. W sierpniu posłużył on Niemcom jako punkt oporu przed atakiem powstańców zmierzających w kierunku Mostu Kierbedzia.

Więcej

W połowie września, w czasie natarcia 1. Armii Wojska Polskiego pozostającej pod dowództwem sowieckim, został wysadzony w powietrze przez niemieckich saperów – wysokie wieże kościelne mogłyby posłużyć obserwatorom artylerii. Kościół odbudowano wiernie po wojnie, a od lat ’90 jest również katedrą i bazyliką mniejszą.

Wróć

Stacja Pomp Rzecznych

Czerniaków

52°12'58.4"N 21°02'47.1"E

Filtry Lindleya od 1886 r. pobierały wodę z Wisły za pomocą Stacji Pomp Rzecznych. Ich budowa zbiegła się z jedną z największych powodzi, jakie nawiedziły Warszawę w XIX w. – w jej skutek koryto rzeki oddaliło się o kilkaset metrów od pomp, co wpłynęło na kształt instalacji.

Więcej

Stacja była celem wielokrotnych ataków powstańców ze względu na jej strategiczne znaczenie. Bombardowana przez Sowietów, została finalnie wysadzona przez Niemców pod koniec września. Jej działanie przywrócono już w maju ’45.

Wróć

Dworzec Pocztowy

Wola

52°14'07.4"N 20°59'24.8"E

Budowa nieistniejącego dzisiaj Dworca Pocztowego przy ul. Żelaznej rozpoczęła się w ’36, ale został on oddany do użytku dopiero w ’41. Obsługiwał wtedy m.in. korespondencję Wehrmachtu z frontu wschodniego.

Więcej

Zgrupowanie „Chrobry II” zajęło go bezkrwawo w pierwszych dniach sierpnia i broniło się w nim do końca Powstania – stanowił on „żelazną redutę”. Wysadzony w powietrze przez Niemców po zakończeniu walk i częściowo odbudowany po wojnie służył Poczcie Polskiej do 2007 r., kiedy został rozebrany.

Wróć

Kasztanowiec biały

Ogród Saski

52°14'24.3"N 21°00'37.6"E

Powstańcy nigdy nie zdobyli Ogrodu Saskiego. Niemcy posiadali w nim umocnione pozycje, a garnizon składał się w dużej mierze z młodych żołnierzy. W czasie jednego z zawieszeń broni doszło w jego okolicy do nietypowej rozmowy. Chodziło o zasobnik zrzucony z samolotu przez Brytyjczyków. Jego spadochron zaczepił się o drzewo rosnące w Parku, ale zasobnik wisiał nad ul. Królewską – terenie zajętym przez Powstańców.

Więcej

Niemcy przekonywali do wspólnej walki przeciwko Rosjanom, Polacy chcieli wolnego dostępu do zasobnika. Jak się później okazało, była w nim jedynie w praktyce bezużyteczna amunicja.

W ówczesnej pierwszej linii drzew od dzisiejszego Placu Piłsudskiego stał monumentalny dzisiaj kasztanowiec biały. Smutny epilog Powstania miał się dopiero wydarzyć. Blisko kwartał po kapitulacji Warszawy, w już zupełnie opustoszałym mieście rozległy się głośne wybuchy. To Niemcy wysadzali w powietrze Pałac Saski.

Wróć

Dąb węgierski

Jaktorowska 8

52°14'04.0"N 20°58'41.0"E

Kilka dni po wybuchu Powstania Hitler zarządził masowe mordy ludności cywilnej, by złamać opór warszawiaków. Mieszkańcy Woli byli zabijani w domach i na ulicach. Świadkiem tych wydarzeń był m.in. tzw. Dąb Doktora Korczaka.

Więcej

Od kul ginęły całe rodziny, w tym kobiety, dzieci i starcy, a także pacjenci i obsługa szpitali. Mimo niespotykanej brutalności, szczególnie z rąk Brygad Dirlewangera i RONA, Powstańcy nie ugięli się.

Wróć

Leszczyna turecka

Dziedziniec Ministerstwa Finansów

52°14'16.4"N 21°00'57.0"E

Obszar ul. Traugutta był polem walk przez ponad połowę Powstania. Szczególnie krwawe wydarzenia miały miejsce 4 sierpnia, gdy Niemcy pędząc przed czołgami cywilów-żywe tarcze nieskutecznie próbowali zająć barykadę na rogu ul. Czackiego.

Więcej

23 sierpnia Powstańcy przeprowadzili skuteczny atak m.in. na Kościół św. Krzyża, z którego wieży snajperzy ostrzeliwali okolicę. Już następnego dnia rozpoczęły się niemieckie kontrataki. Ich zwieńczeniem było zajęcie wypalonych budynków na tych terenach 8 września. Pośród nich zachowało się kilka drzew.

Wróć

Miłorząb japoński

Foksal 2

52°14'03.7"N 21°01'25.8"E

Na tyłach Pałacyku Zamoyskich przy Foksal do dzisiaj znajduje się ogród na skarpie wiślanej. W sierpniu 1944 roku przy Pierackiego (jak wtedy nazywała się ta ulica) zlokalizowane były szpitale powstańcze. W czasie wycofywania się oddziałów polskich, Niemcy ostrzelali je z moździerzy pociskami z zapalającymi się chemikaliami.

Więcej

Ranni przebywający w trafionych szpitalach palili się żywcem. Siostry wyrzucały materace na chodnik, by ranni mogli próbować ucieczki skacząc z okien. Uratowali się nieliczni.

Wróć

Lipa przy Liberatorze

Park Skaryszewski

52°14'40.2"N 21°03'03.8"E

Na wschodnim brzegu Wisły w drugiej połowie września 1944 roku stacjonowały już wojska sowieckie. Miesiąc wcześniej na brzegu Jeziorka Kamionkowskiego rozbił się jeden z Liberatorów, które dostarczały Powstańcom zasobniki z bronią i zaopatrzeniem. Zrzuty odbywały po zachodzie słońca. By unikać świateł reflektorów szukających sylwetek samolotów, niektórzy piloci decydowali się na bardzo niskie przeloty. 

Więcej

W nocy z 13 na 14 sierpnia silnik jednej z maszyn zaczął płonąć. Prawdopodobnie szukając miejsca do awaryjnego lądowania, pilot Liberatora skierował maszynę w stronę Jeziorka Kamionkowskiego. Samolot rozbił się na jego brzegu. Obecnie w tym miejscu znajduje się głaz z tablicą upamiętniającą to wydarzenie. W jego odsłonięciu uczestniczył m.in. jedyny lotnik, który przeżył tę katastrofę – sierżant H.L. Lyne.

Wróć

Złota - Żelazna

Wola

52°13'45.46"N 20°59'40.61"E

Wzdłuż Chmielnej, od Marszałkowskiej do Żelaznej, ciągnęły się pozycje obsadzane przez oddziały 4. Rejonu mjr. Stanisława Steczkowskiego „Zagończyka”. Broniły się tam jednostki Zgrupowania por. „Gurta” w łączności z oddziałami mjr. „Zygmunta” na Dworcu Pocztowym.

Więcej

Teren należał do pozycji tzw. Twardego Frontu. Na rogu Złotej i Żelaznej, prostopadle do barykady stał na torach wóz tramwajowy, zapewne stanowiący fragment pozycji obronnej. Polacy utrzymali tam swój stan posiadania do końca Powstania.

Wróć

Marszałkowska - Wilcza

Śródmieście Południowe

52°13'29.26"N 21° 0'53.86"E

Ostrzeliwaną z obu stron Marszałkowską 2.08 przeciął szereg barykad. Na skrzyżowaniach z Żurawią, Hożą i Wilczą ułożono płyty chodnikowe – osłonę przed ogniem i czołgami. Przy Wilczej wykorzystano przewrócony wagon tramwajowy.

Więcej

Stan posiadania powstańców na tym terenie pozostał bez zmian do końca Powstania. W drugiej połowie września Niemcy kierowali na teren Wilczej ostrzał artyleryjski. Pociski trafiły m.in. dom pod nr. 32, gdzie zginęli wszyscy funkcjonariusze powstańczej Komendy Placu.

Wróć

Pl. Trzech Krzyży

Śródmieście Południowe

52°13'40.41"N 21° 1'23.44"E

Pl. Trzech Krzyży w toku Powstania przekształcił się w rejon przylegający do linii powstańczo-niemieckiego frontu. Od południa został zablokowany dwoma tramwajami: jeden zagradzał ul. Wiejską na wysokości ul. Prusa, a drugi barykadował Al. Ujazdowskie. Odpierano tu ataki Niemców zajmujących m.in. gmach YMCA.

Więcej

Luftwaffe bombardowało szereg budynków w tej okolicy, a wskutek chaosu po jednym z nalotów Polakom udało się praktycznie bez walki opanować Gimnazjum im. Królowej Jadwigi.

Wróć

Królewska

Śródmieście Północne

52°14'18.65"N 21° 0'26.52"E

1. sierpnia tuż przed godziną 17 ulicą Królewską jechał rozkładowo tramwaj. Nierozkładowe było ostrzelanie go z karabinu przez Niemców. Pasażerowie pośpiesznie uciekli, a motorniczy zabrał ze sobą korbę, bez której nie można było uruchomić silnika. Na tym odcinku formowało się już jedno ze zgrupowań powstańców.

Więcej

Rejon ten stał się ziemią niczyją pomiędzy pozycjami niemieckimi i polskimi. Jej część stanowił sznur tramwajów: od Marszałkowskiej po Zachętę. Tkwił on tam aż do stycznia 1945 r.

Wróć

Marszałkowska - Moniuszki - Świętokrzyska

Śródmieście Północne

52°14'3.29"N 21° 0'33.56"E

W związku ze strategiczną rolą ul. Marszałkowskiej w Śródmieściu, została ona pośpiesznie zablokowana systemem barykad zewnętrznych przez powstańczych saperów. Do budowy barykady na rogu Marszałkowskiej i Świętokrzyskiej wykorzystano wozy tramwajowe.

Więcej

Było to jedno z 45 miejsc zablokowanych z ich pomocą. Stanowiły one zaporę przeciwko niemieckim pojazdom i ostrzałowi i dawały Polakom wysunięte stanowiska ogniowe. Do wylotu Moniuszki przepchnięty został wagon tramwaju linii nr 1 ważący 11 ton.

Wróć

Szpitalna - Boduena

Śródmieście Północne

52°14'2.65"N 21° 0'49.70"E

Po opanowaniu Poczty Głównej i Placu Napoleona powstańcy starali się zabezpieczyć swój stan posiadania, m.in. budując barykady. W tę przy Szpitalnej róg Boduena wbudowano zdobyczny niszczyciel czołgów Jagdpanzer „Hetzer”, przemianowany na imię „Chwat”.

Więcej

W konstrukcjach można było znaleźć płyty chodnikowe, ziemię, bębny do kabli, gruz, pręty metalowe, wanny i śmietniki – wszystko, co było pod ręką. Barykady przy Boduena nie broniono, pełniła rolę osłony przed ostrzałem.

Wróć

Nowy Świat - Warecka - Ordynacka

Śródmieście Północne

52°14'8.17"N 21° 1'5.76"E

Barykada blokująca skrzyżowanie Nowego Światu z Warecką i Ordynacką została wykonana m.in. z samochodu. 4 sierpnia niemiecka piechota i żandarmeria dokonały na nią ataku pędząc przed sobą polskich cywilów. Za nimi przemieszczały się cztery czołgi. Atak odparto pomimo tak niesprzyjającej sytuacji.

Więcej

Ogromne znaczenie rejon ul. Wareckiej zyskał po 1. września, w związku z ewakuacją żołnierzy i cywilów z upadającego Starego Miasta ku Śródmieściu. To przy tej ulicy znajdował się kluczowy właz kanałowy.

Wróć

Marszałkowska - Wilcza

Śródmieście Południowe

52°13'29.26"N 21° 0'53.86"E

Początkowe walki o okolice Pl. Trzech Krzyży i Al. Ujazdowskich wykazały znaczną przewagę Niemców. Nieocenioną pomocą dla powstańców stały się barykady dające schronienie przed ogniem wroga. Jedna z nich powstała na rogu Marszałkowskiej i Wilczej, a do jej stworzenia oprócz płyt chodnikowych użyto także wagonów tramwajowych.

Więcej

Stanowiła ona dla Niemców na tyle poważną przeszkodę, że postanowili zniszczyć ją czołgiem. Udało się go unieruchomić ppor. Józefowi Wiśniewskiemu, pseudonim „Żorż”.

Wróć

Marszałkowska - Moniuszki - Sienkiewicza

Śródmieście Północne

52°14'3.29"N 21° 0'33.56"E

W pierwszych dniach powstania na okolice ul. Marszałkowskiej, Sienkiewicza i Moniuszki były polem zaciętych walk. Nie było ustalonej linii frontu, poszczególne gmachy przechodziły z rąk do rąk. Budowa barykad miała pomóc powstańcom w ustabilizowaniu sytuacji.

Więcej

To z nich obrzucano butelkami zapalającymi niemieckie czołgi zdążające z odsieczą dla załogi Poczty Głównej przy Placu Napoleona. Zdobycie „Prudentialu” oraz Poczty Głównej 2. sierpnia pozwoliło powstańcom na objęcie tego rejonu kontrolą.

Wróć

Al. Jerozolimskie 17 - 22

Śródmieście

52°13'50.27"N 21° 0'55.71"E

7. sierpnia saperzy Okręgu Warszawskiego rozpoczęli budowę podwójnej barykady przez Al. Jerozolimskie na wysokości ul. Kruczej. Dzięki niej połączono Śródmieście Południowe z Północnym.

Więcej

Praca odbywała się pod ostrzałem Niemców z gmachu BGK. Polacy najpierw wykonali metrowy wykop. To było jednak za mało, by ochronić przed ogniem z górnych pięter budynków. Ostatecznie udało się zbudować wysoki, podwójny wał z worków z piaskiem, który był broniony i codziennie naprawiany po niemieckim ostrzale.

Wróć
03 Dołącz

Wspólnie poznajmy korzenie Warszawy

Pomóż zespołowi Muzeum Powstania Warszawskiego w poszukiwaniu i uzupełnianiu wielu nieodkrytych jeszcze historii.

Zapoznaj się z pełnym katalogiem opracowanych przez zespół Muzeum Powstania Warszawskiego zdjęć lotniczych polskiej stolicy. Przeglądając fotografie z pewnością trafisz na interesujące obiekty, których historie warto pogłębiać. Napisz, o czym jeszcze i dlaczego powinniśmy opowiedzieć. Wspólnie będziemy wybierali kolejne tematy badawcze – warstwy poznawania korzeni naszego miasta.

    Twórcy

    Muzeum Powstania Warszawskiego

    • Jan Ołdakowski
      Dyrektor
    • Dariusz Gawin
      Wicedyrektor
    • Jan Radziukiewicz
      Koordynator Projektu
    • Anna Kotonowicz
      Rzecznik Prasowy
    • Ryszard Mączewski
      Konsultacje merytoryczne
    • Jan Prosiński
      Fotograf
    • Michał Zajączkowski
      Fotograf
    • Katarzyna Stefanowska
      Fotograf
    • Piotr Matulka
      Specjalista IT

    Science Now

    • Jan Pomierny
      Producent kreatywny
    • Łukasz Alwast
      Producent kreatywny
    • Adam Liwiński
      Kierownik produkcji
    • Karolina Panasiuk
      Art director, reżyseria i animacja spotu
    • Marcin Panasiuk
      Ilustracje
    • Dominik "Kosma" Masny
      Animacja spotu, projekty plansz
    • Tomasz Jakub Opałka
      Muzyka
    • Daniel J. Sax
      Tłumaczenie PL -> EN

    Foreto

    • Agnieszka Partyka
      Kierownik Projektu
    • Michał Kochański
      Producent nadzorujący

    Obsługa zdjęć i map

    • Michał Choromański
      Obsługa techniczna map
    • Adam Salach
      Przygotowanie środowiska GIS

    Juice

    • Jakub Pietrzak
      Realizator nagrań
    • Michał "Jurgen" Jarosiewicz
      Realizator nagrań
    • Jakub Urlich
      Lektor PL
    • Sean Palmer
      Lektor EN
    • Joachim Ciecierski
      Lektor DE
    • Sylwia Szczepankiewicz
      Producent
    • Wictoria Kozłowska
      Producent
    • Wróć