Korzenie Miasta
Zobacz film
Muzeum Powstania Warszawskiego
przedstawia

„Największa kolekcja zdjęć lotniczych Warszawy z okresu II wojny światowej”

01 Historia

Przeloty nad Warszawą

W czasie II wojny światowej Niemcy wykonywali zdjęcia lotnicze obszarów, przez które przechodził front.

Fotografie te pozwalały m.in. na tworzenie szczegółowych map i planowanie działań militarnych. Odpowiadał za nie niemiecki wywiad.

Miasta były fotografowane przez Niemców podczas setek przelotów. Warszawa została w ten sposób udokumentowana wielokrotnie. Na zdjęciach widać polską stolice sprzed Powstania Warszawskiego, z okresu trwania walk i już doszczętnie zburzone miasto po zakończeniu starć. Na klatkach z kolejnych przelotów można zauważyć, jak zmieniało się miasto.

Po przekroczeniu granic obszaru zainteresowania, samolot zawracał na sąsiednią linię przelotu i działanie było powtarzane. Choć tworzone na potrzeby wojskowe, zdjęcia te dzisiaj stanowią wyjątkowy zasób historyczny i edukacyjny. Kompleksowo ukazuje on polską stolicę sprzed Powstania i proces jej niszczenia.

Operacja Turban

Niemiecka dokumentacja lotnicza wyróżniała się pod względem technicznym i organizacyjnym. Pod koniec walk stało się jasne, jak ważne będą te fotografie dla budowania przewagi w powojennym świecie.

Wojska aliantów i Armia Czerwona prowadziły wyścig nie tylko do Berlina, ale również o to, kto przejmie zbiór dokumentów wroga. Amerykanie i Brytyjczyycy musieli odnaleźć możliwie szerokie zasoby zdjęć lotniczych, zanim wpadłyby one w ręce ZSRR i potencjalnie zagroziły bezpieczeństwu Europy.

Dick Tracy, Orwell, Tenant. To kryptonimy niektórych z odnalezionych zbiorów fotografii. Łącznie ponad 1 milion 200 tysięcy zdjęć inwentaryzowano aż 4 lata. Znaczenie tych materiałów spadło dopiero w latach sześćdziesiątych, wraz z pojawieniem się nowej generacji samolotów szpiegowskich oraz satelitów. Kopie klisz trafiły do amerykańskich i brytyjskich archiwów, z których udało się je pozyskać Muzeum Powstania Warszawskiego.

Prolog do „Miasta Ruin”

Nowa kolekcja zdjęć lotnicznych stanowi swoisty prolog do krótkometrażowego filmu „Miasto Ruin” wyprodukowanego przez Muzeum Powstania Warszawskiego.

„Miasto Ruin” przedstawia opuszczone zgliszcza polskiej stolicy z perspektywy kokpitu samolotu. Pośród zrujnowanych zabudowań wyróżnia się kilkadziesiąt budowli odtworzonych ze szczególną pieczołowitością na podstawie kolekcji unikatowych archiwaliów, w tym kilkuset zdjęć lotniczych. Film ten stanowi dzisiaj stały element wystawy Muzeum.

Animacja stworzona w 2010 roku została oparta na 300 zdjęciach pozyskanych z przelotów sowieckich realizowanych wiosną 1945 roku. Projekt „Korzenie Miasta” budujemy z wykorzystaniem kilkukrotnie większej bazy fotografii.

1,2 miliona

Liczba niemieckich zdjęć lotniczych pozyskanych przez Zachodnich Aliantów w ostatnim okresie II wojny światowej.

4

Tyle lat zajęła inwentaryzacja zdjęć odbywająca się w bazie RAF Medmenham.

Orle Gniazdo w Bawarii

Miejsce, w którym znaleziono większość poszukiwanych zdjęć lotniczych.

GX

Kryptonim nadany całemu zbiorowi fotografii.

BV 141

Jeden z najbardziej nietypowych modeli niemieckich samolotów używanych do zwiadu.

20

Przez co najmniej tyle lat po wojnie niemieckie zdjęcia stanowiły dla Amerykanów najlepsze źródło do tworzenia map Europy Wschodniej.

blisko 2000

Liczba zdjęć pozyskanych przez Muzeum Powstania Warszawskiego.

Pomóż zespołowi Muzeum Powstania Warszawskiego poznać korzenie polskiej stolicy!

Warstwy Miasta

Zdjęcia lotnicze mogą być źródłem wielu informacji. Przy pierwszym spojrzeniu czytelny jest układ ulic i budynków. Dostrzec można trasy pojazdów, czy barykady ustawione podczas Powstania. Każda grupa elementów, to osobna warstwa historii miasta z okresu Powstania, ale i możliwość zrozumienia, jak wyglądała i funkcjonowała przedwojenna Warszawa.

Dokładne opracowanie zbioru zdjęć jest tak dużym wyzwaniem, że dla zespołu Muzeum niezbędna jest pomoc w poszukiwaniu i uzupełnianiu wielu nieodkrytych jeszcze historii. Do szczegółowego poznania fotografii chcemy zaprosić Państwa. W ten sposób przez najbliższe lata wspólnie będziemy tworzyli projekt „badań społecznościowych” (ang. citizen science). W jego ramach korzystanie z zaawansowanych narzędzi internetowych połączymy z odwiedzaniem i dokumentowaniem tych miejsc współczesnej Warszawy, które mają swoją powstańczą przeszłość. Każdy z takich tematów badawczych, to kolejna warstwa poznawania korzeni naszego miasta.

Pierwszy temat badań wskazali sami Powstańcy. Świadkami wojennych wydarzeń są stare drzewa. Rosnące w Warszawie jeszcze przed 1939 rokiem, pamiętają czasy przedwojennej stolicy, a później lata okupacji i ciężkie walki z okresu Powstania Warszawskiego. Choć bardzo często nie zdajemy sobie z tego sprawy, to wiele z nich do dzisiaj funkcjonuje w przestrzeni Warszawy. Zadaniem jest ich odnalezienie i opisanie.

Zainspirowani tym kierunkiem poszukiwań, przedstawiamy Państwu kilka przykładowych drzew – niemych świadków historii. Prezentujemy je na mapie Warszawy wraz z zestawem dodatkowych materiałów z zasobów Muzeum Powstania Warszawskiego. Przedstawiamy także ich współczesne zdjęcia.

Warstwa 1
Drzewa
Warstwa 2
Tramwaje
Warstwa 3
Barykady
Warstwa 4
...
Drzewa
Tramwaje
Barykady
...
02 WARSTWY MIASTA - DRZEWA

Świadkowie historii

Kasztanowiec biały

Ogród Saski

Powstańcy nigdy nie zdobyli Ogrodu Saskiego. Niemcy posiadali w nim umocnione pozycje, a garnizon składał się w dużej mierze z młodych żołnierzy.

 

W czasie jednego z zawieszeń broni doszło w jego okolicy do nietypowej rozmowy. Chodziło o zasobnik zrzucony z samolotu przez Brytyjczyków. Jego spadochron zaczepił się o drzewo rosnące w Parku, ale zasobnik wisiał nad ul. Królewską – terenie zajętym przez Powstańców.

Więcej

Niemcy przekonywali do wspólnej walki przeciwko Rosjanom, Polacy chcieli wolnego dostępu do zasobnika. Jak się później okazało, była w nim jedynie w praktyce bezużyteczna amunicja.

 

W ówczesnej pierwszej linii drzew od dzisiejszego Placu Piłsudskiego stał monumentalny dzisiaj kasztanowiec biały. Smutny epilog Powstania miał się dopiero wydarzyć. Blisko kwartał po kapitulacji Warszawy, w już zupełnie opustoszałym mieście rozległy się głośne wybuchy. To Niemcy wysadzali w powietrze Pałac Saski.

Wróć

Dąb węgierski

Jaktorowska 8

Kilka dni po wybuchu Powstania Hitler zarządził masowe mordy ludności cywilnej, by złamać opór warszawiaków. Mieszkańcy Woli byli zabijani w domach i na ulicach. Świadkiem tych wydarzeń był m.in. tzw. Dąb Doktora Korczaka.

 

Od kul ginęły całe rodziny, w tym kobiety, dzieci i starcy, a także pacjenci i obsługa szpitali. Mimo niespotykanej brutalności, szczególnie z rąk Brygad Dirlewangera i RONA, Powstańcy nie ugięli się.

Leszczyna turecka

Dziedziniec Ministerstwa Finansów

Obszar ul. Traugutta był polem walk przez ponad połowę Powstania. Szczególnie krwawe wydarzenia miały miejsce 4 sierpnia, gdy Niemcy pędząc przed czołgami cywilów-żywe tarcze nieskutecznie próbowali zająć barykadę na rogu ul. Czackiego.

 

23 sierpnia Powstańcy przeprowadzili skuteczny atak m.in. na Kościół św. Krzyża, z którego wieży snajperzy ostrzeliwali okolicę. Już następnego dnia rozpoczęły się niemieckie kontrataki. Ich zwieńczeniem było zajęcie wypalonych budynków na tych terenach 8 września. Pośród nich zachowało się kilka drzew.

Miłorząb japoński

Foksal 2

Na tyłach Pałacyku Zamoyskich przy Foksal do dzisiaj znajduje się ogród na skarpie wiślanej. W sierpniu 1944 roku przy Pierackiego (jak wtedy nazywała się ta ulica) zlokalizowane były szpitale powstańcze. W czasie wycofywania się oddziałów polskich, Niemcy ostrzelali je z moździerzy pociskami z zapalającymi się chemikaliami.

 

Ranni przebywający w trafionych szpitalach palili się żywcem. Siostry wyrzucały materace na chodnik, by ranni mogli próbować ucieczki skacząc z okien. Uratowali się nieliczni.

Lipa

Park Skaryszewski

Na wschodnim brzegu Wisły w drugiej połowie września 1944 roku stacjonowały już wojska sowieckie. Miesiąc wcześniej na brzegu Jeziorka Kamionkowskiego rozbił się jeden z Liberatorów, które dostarczały Powstańcom zasobniki z bronią i zaopatrzeniem. Zrzuty odbywały po zachodzie słońca.

 

By unikać świateł reflektorów szukających sylwetek samolotów, niektórzy piloci decydowali się na bardzo niskie przeloty. To z kolei rodziło ryzyko nawet przypadkowego trafienia z broni przecilotniczej. W nocy z 13 na 14 sierpnia silnik jednej z maszyn zaczął płonąć.

Więcej

Prawdopodobnie szukając miejsca do awaryjnego lądowania, pilot Liberatora skierował maszynę w stronę Jeziorka Kamionkowskiego. Samolot rozbił się na jego brzegu.

 

Obecnie w tym miejscu znajduje się głaz z tablicą upamiętniającą to wydarzenie. W jego odsłonięciu uczestniczył m.in. jedyny lotnik, który przeżył tę katastrofę – sierżant H.L. Lyne.

Wróć
03 Dołącz

Wspólnie poznajmy korzenie Warszawy

Pomóż zespołowi Muzeum Powstania Warszawskiego w poszukiwaniu i uzupełnianiu wielu nieodkrytych jeszcze historii.

Zapoznaj się z pełnym katalogiem opracowanych przez zespół Muzeum Powstania Warszawskiego zdjęć lotniczych polskiej stolicy. Przeglądając fotografie z pewnością trafisz na interesujące obiekty, których historie warto pogłębiać. Napisz, o czym jeszcze i dlaczego powinniśmy opowiedzieć. Wspólnie będziemy wybierali kolejne tematy badawcze – warstwy poznawania korzeni naszego miasta.

    Twórcy

    Muzeum Powstania Warszawskiego

    • Jan Ołdakowski
      Dyrektor
    • Dariusz Gawin
      Wicedyrektor
    • Jan Radziukiewicz
      Koordynator Projektu
    • Anna Kotonowicz
      Rzecznik Prasowy
    • Ryszard Mączewski
      Konsultacje merytoryczne
    • Jan Prosiński
      Fotograf
    • Michał Zajączkowski
      Fotograf
    • Katarzyna Stefanowska
      Fotograf
    • Piotr Matulka
      Specjalista IT

    Science Now

    • Jan Pomierny
      Producent kreatywny
    • Łukasz Alwast
      Producent kreatywny
    • Adam Liwiński
      Kierownik produkcji
    • Karolina Panasiuk
      Art director, reżyseria i animacja spotu
    • Marcin Panasiuk
      Ilustracje
    • Dominik "Kosma" Masny
      Animacja spotu, projekty plansz
    • Tomasz Jakub Opałka
      Muzyka
    • Daniel J. Sax
      Tłumaczenie PL -> EN

    Foreto

    • Agnieszka Partyka
      Kierownik Projektu
    • Michał Kochański
      Producent nadzorujący

    Obsługa zdjęć i map

    • Michał Choromański
      Obsługa techniczna map
    • Adam Salach
      Przygotowanie środowiska GIS

    Juice

    • Jakub Pietrzak
      Realizator nagrań
    • Michał "Jurgen" Jarosiewicz
      Realizator nagrań
    • Jakub Urlich
      Lektor PL
    • Sean Palmer
      Lektor EN
    • Joachim Ciecierski
      Lektor DE
    • Sylwia Szczepankiewicz
      Producent
    • Wictoria Kozłowska
      Producent
    • Wróć